Mô hình tài chính là gì? 7 bước dựng mô hình 3 báo cáo và định giá DCF trên Excel

Một mô hình tài chính là tệp Excel nối giả định kinh doanh với ba báo cáo tài chính của những năm tới, rồi tính ra dòng tiền và giá trị doanh nghiệp. Ban giám đốc dùng nó để biết năm nào thiếu tiền, ngân hàng dùng để xem công ty trả nợ được không, nhà đầu tư dùng để định giá cổ phần. Bài này đi qua 7 bước dựng một mô hình như vậy, với ví dụ một công ty bao bì Việt Nam giả định tên An Thịnh Phát.

Mô hình tài chính gồm những phần nào?

Một mô hình ba báo cáo có định giá thường có các sheet sau, đi theo một chiều từ giả định tới kết luận:

7 bước dựng mô hình tài chính trên Excel

Bước 1: Đặt chuẩn trước khi gõ công thức

Mỗi số nhập chỉ nằm một chỗ, ở sheet Giả định. Không gõ số vào giữa công thức: viết =G12*'Giả định'!$C$8 thay vì =G12*0,2. Một dòng dùng một công thức từ trái sang phải. Tô màu theo nguồn gốc: chữ xanh dương cho số nhập, chữ đen cho công thức, chữ xanh lá cho công thức lấy từ sheet khác. Ba quy tắc này quyết định người khác có dám dùng mô hình của bạn hay không.

Bước 2: Đưa số lịch sử vào theo mã số

Từ năm tài chính 2026, doanh nghiệp lập báo cáo theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, thay Thông tư 200/2014. Mẫu B 01 - DN nay có tên Báo cáo tình hình tài chính. Hãy lấy số theo mã số chỉ tiêu (10 doanh thu thuần, 131 phải thu khách hàng, 321 vay ngắn hạn...) thay vì theo vị trí dòng. Báo cáo Việt Nam không có dòng EBITDA; tự tính bằng lợi nhuận gộp trừ chi phí bán hàng, chi phí quản lý, cộng khấu hao lấy ở mã 02 của báo cáo lưu chuyển tiền tệ gián tiếp.

Bước 3: Dự phóng doanh thu và chi phí

Cách đơn giản nhất là doanh thu năm trước nhân (1 + tăng trưởng). Nhưng hãy tách con số đó thành giá và sản lượng, và kiểm bằng công suất nhà máy. Giá vốn dự phóng qua biên lợi nhuận gộp; chi phí bán hàng, quản lý theo phần trăm doanh thu hoặc tách định phí khi cần.

Bước 4: Lịch vốn lưu động và tài sản cố định

Phải thu, tồn kho, phải trả tính bằng số ngày: phải thu = doanh thu x số ngày / 365. Tài sản cố định đi theo dạng đầu kỳ cộng capex ra cuối kỳ; khấu hao tính trên nguyên giá đầu năm cộng nửa năm cho capex mới. Đây là chỗ giải thích được vì sao công ty lãi mà vẫn thiếu tiền.

Bước 5: Nợ vay và nối ba báo cáo

Vay dài hạn chạy theo lịch hợp đồng. Hạn mức ngắn hạn làm biến cân đối: =MAX(tiền tối thiểu - tiền trước hạn mức; -dư nợ đầu năm). Tính lãi trên dư nợ đầu năm để tránh vòng tham chiếu. Tiền trên Báo cáo tình hình tài chính lấy từ dòng cuối của lưu chuyển tiền tệ; nếu mọi khoản mục đều có mặt đúng dấu trên lưu chuyển tiền tệ, tài sản sẽ tự bằng nguồn vốn.

Bước 6: Định giá DCF và so sánh

Dòng tiền tự do cho doanh nghiệp FCFF = EBIT x (1 - thuế suất) + khấu hao - capex - tăng vốn lưu động. Chiết khấu bằng WACC, cộng giá trị cuối kỳ, trừ nợ vay ròng, chia số cổ phần. Kiểm chéo bằng bội số EV/EBITDA và P/E của nhóm công ty cùng ngành, dùng trung vị chứ không dùng bình quân.

Một lỗi hay gặp: lấy dòng tiền năm cuối nhân (1 + g) cho giá trị cuối kỳ dù năm đó capex thấp hơn khấu hao. Hãy chuẩn hoá phần tái đầu tư cho khớp với mức tăng trưởng dài hạn trước khi chia cho (WACC - g).

Bước 7: Kịch bản, độ nhạy và trang tóm tắt

Một ô kịch bản và hàm CHOOSE cho phép chạy ba kịch bản Cơ sở, Lạc quan, Thận trọng. Bảng độ nhạy WACC và g dựng được bằng công thức với tham chiếu hỗn hợp $C8 và D$7. Kết quả nên trình bày bằng biểu đồ khoảng giá trị (football field), không phải một con số.

Những lỗi khiến mô hình không ai tin

• Số gõ tay giữa các công thức, nhất là ở năm dự phóng.
• Bảng không cân nhưng người làm "cắm" một dòng chênh lệch cho bằng.
• Kịch bản xấu chỉ giảm doanh thu, giữ nguyên mọi thứ khác.
• WACC tính theo vốn chủ sổ sách thay vì cơ cấu vốn mục tiêu theo giá thị trường.
• Gửi tệp khi ô kịch bản vẫn để ở kịch bản Lạc quan.

Học dựng mô hình tài chính ở đâu?

Khoá Mô hình tài chính trên Excel của Vietdemy đi qua đủ 7 bước trên với tệp Excel thật cho từng chương: bản đề để bạn điền công thức và bản đáp án. Nếu chưa quen đọc ba báo cáo, hãy bắt đầu với khoá Đọc hiểu báo cáo tài chính; nếu muốn mạnh hơn về hàm và dashboard, xem khoá Phân tích dữ liệu với Excel và Power BI.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình tài chính khác kế hoạch ngân sách thế nào?

Ngân sách thường chi tiết theo tháng, theo phòng ban, cho một năm. Mô hình tài chính nhìn 3 đến 10 năm, nối ba báo cáo và thường kết thúc bằng định giá hoặc đánh giá khả năng trả nợ.

Có cần biết VBA để làm mô hình tài chính không?

Không. Hầu hết mô hình chỉ cần công thức: CHOOSE, INDEX và MATCH hoặc XLOOKUP, SUMPRODUCT, MIN, MAX, IF. Mô hình không có macro dễ kiểm và mở được ở mọi nơi.

Mô hình nên dự phóng bao nhiêu năm?

Thường 5 năm cho công ty đã ổn định, dài hơn cho dự án hạ tầng hay công ty đang tăng trưởng nhanh. Năm cuối nên gần trạng thái ổn định để tính giá trị cuối kỳ.

Lấy WACC ở đâu cho công ty Việt Nam?

Lãi suất phi rủi ro tham khảo lợi suất trái phiếu Chính phủ kỳ hạn dài, beta từ nhóm công ty niêm yết cùng ngành, phần bù rủi ro từ các nghiên cứu công bố định kỳ. Mỗi số cần ghi nguồn và ngày tra ngay trong tệp.

Vì sao bảng cân đối không cân?

Thường do sai dấu thay đổi vốn lưu động trên lưu chuyển tiền tệ (sai lệch bằng hai lần thay đổi), quên một khoản mục, hoặc ô đầu năm không lấy số cuối năm trước. Lấy sai lệch chia 2 rồi tìm khoản mục có thay đổi bằng số đó.

Công ty An Thịnh Phát và mọi số liệu trong bài là giả định để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.