JOIN trong SQL là gì? INNER JOIN, LEFT JOIN giải thích bằng ví dụ
Mục lục (11 phần)
Dữ liệu thật hiếm khi nằm trong một bảng. Tên khách ở bảng khách hàng, số tiền ở bảng đơn hàng, tiền đã thu ở bảng thanh toán. JOIN là lệnh ghép các bảng đó lại theo một cột chung. Bài này giải thích INNER JOIN, LEFT JOIN, FULL OUTER JOIN bằng ba bảng nhỏ, kèm hai cái bẫy làm sai số liệu mà người mới gần như ai cũng gặp. Mọi truy vấn đều đã chạy thật trên SQLite.
Ba bảng dùng trong bài
Một cửa hàng văn phòng phẩm online (hư cấu) có ba bảng:
| Bảng | Các cột | Dữ liệu |
|---|---|---|
| khach_hang | ma_kh, ten, thanh_pho | KH01 Nguyễn Thu Hà, KH02 Trần Minh Quân, KH03 Lê Bảo Ngọc, KH04 Phạm Đức Anh |
| don_hang | ma_don, ma_kh, ngay, tong_tien | D101 (KH01, 450000), D102 (KH02, 1200000), D103 (KH01, 300000), D104 (KH03, 800000), D105 (không có mã khách, 150000) |
| thanh_toan | ma_tt, ma_don, so_tien | D101 trả 1 lần, D102 trả 2 lần mỗi lần 600000, D103 và D104 trả 1 lần, D105 chưa trả |
Để ý hai điểm: anh Đức Anh (KH04) chưa mua gì, và đơn D105 là khách vãng lai, cột ma_kh để trống (NULL). Chính hai điểm này làm các loại JOIN cho kết quả khác nhau.
CREATE TABLE khach_hang (ma_kh TEXT PRIMARY KEY, ten TEXT, thanh_pho TEXT);
INSERT INTO khach_hang VALUES
('KH01','Nguyễn Thu Hà','Hà Nội'), ('KH02','Trần Minh Quân','Đà Nẵng'),
('KH03','Lê Bảo Ngọc','TP.HCM'), ('KH04','Phạm Đức Anh','Hà Nội');
CREATE TABLE don_hang (ma_don TEXT PRIMARY KEY, ma_kh TEXT, ngay TEXT, tong_tien INTEGER);
INSERT INTO don_hang VALUES
('D101','KH01','2026-10-02',450000), ('D102','KH02','2026-10-03',1200000),
('D103','KH01','2026-10-05',300000), ('D104','KH03','2026-10-06',800000),
('D105',NULL,'2026-10-06',150000);
CREATE TABLE thanh_toan (ma_tt TEXT PRIMARY KEY, ma_don TEXT, so_tien INTEGER);
INSERT INTO thanh_toan VALUES
('TT1','D101',450000), ('TT2','D102',600000), ('TT3','D102',600000),
('TT4','D103',300000), ('TT5','D104',800000);
INNER JOIN: chỉ giữ dòng khớp ở cả hai bảng
SELECT d.ma_don, k.ten, d.tong_tien
FROM don_hang AS d
INNER JOIN khach_hang AS k ON d.ma_kh = k.ma_kh;
Kết quả có 4 dòng: D101 và D103 của chị Hà, D102 của anh Quân, D104 của chị Ngọc. Đơn D105 biến mất vì không khớp khách nào. Anh Đức Anh cũng không xuất hiện vì không có đơn. Chữ d và k là tên tắt của bảng, giúp câu lệnh ngắn và rõ cột nào thuộc bảng nào. Viết JOIN không kèm chữ INNER thì mặc định là INNER JOIN.
LEFT JOIN: giữ toàn bộ bảng bên trái
SELECT k.ten, d.ma_don, d.tong_tien
FROM khach_hang AS k
LEFT JOIN don_hang AS d ON k.ma_kh = d.ma_kh;
| ten | ma_don | tong_tien |
|---|---|---|
| Nguyễn Thu Hà | D101 | 450000 |
| Nguyễn Thu Hà | D103 | 300000 |
| Trần Minh Quân | D102 | 1200000 |
| Lê Bảo Ngọc | D104 | 800000 |
| Phạm Đức Anh | (NULL) | (NULL) |
Bảng đứng sau FROM là bảng "trái". Mọi khách đều có mặt; ai không có đơn thì các cột của bảng đơn hàng để trống. Đây là loại JOIN người làm báo cáo dùng nhiều nhất, vì nó không làm mất đối tượng mình đang đếm.
Tìm khách chưa mua hàng
Ghép LEFT JOIN với điều kiện "bên phải trống":
SELECT k.ma_kh, k.ten
FROM khach_hang AS k
LEFT JOIN don_hang AS d ON k.ma_kh = d.ma_kh
WHERE d.ma_don IS NULL;
Kết quả: KH04 Phạm Đức Anh. Mẫu này dùng được cho rất nhiều câu hỏi: sản phẩm chưa bán được, nhân viên chưa nộp báo cáo, học viên chưa làm bài.
Tổng mua theo từng khách, kể cả người chưa mua
SELECT k.ten,
COUNT(d.ma_don) AS so_don,
COALESCE(SUM(d.tong_tien), 0) AS tong_mua
FROM khach_hang AS k
LEFT JOIN don_hang AS d ON k.ma_kh = d.ma_kh
GROUP BY k.ma_kh, k.ten
ORDER BY tong_mua DESC;
Kết quả: anh Quân 1200000, chị Ngọc 800000, chị Hà 2 đơn 750000, anh Đức Anh 0 đơn, 0 đồng. Hai chi tiết đáng nhớ: COUNT(d.ma_don) đếm số đơn thật, còn COUNT(*) sẽ đếm cả dòng trống thành 1; COALESCE đổi NULL thành 0 cho dễ đọc.
RIGHT JOIN và FULL OUTER JOIN
RIGHT JOIN giữ toàn bộ bảng bên phải. Bạn luôn có thể đổi chỗ hai bảng và dùng LEFT JOIN thay thế, nên nhiều đội chỉ dùng LEFT JOIN cho thống nhất.
FULL OUTER JOIN giữ mọi dòng của cả hai bảng:
SELECT k.ten, d.ma_don
FROM khach_hang AS k
FULL OUTER JOIN don_hang AS d ON k.ma_kh = d.ma_kh;
Kết quả có 6 dòng: 4 dòng khớp, thêm anh Đức Anh không có đơn và đơn D105 không có tên khách. Loại này hợp để đối chiếu hai danh sách, ví dụ danh sách khách trong CRM với danh sách khách trên phần mềm kế toán. SQLite chỉ hỗ trợ RIGHT JOIN và FULL OUTER JOIN từ bản 3.39.0 (phát hành 25/06/2022); nếu công cụ của bạn báo lỗi, hãy kiểm phiên bản.
Bảng tóm tắt các loại JOIN
| Loại | Giữ lại | Câu hỏi điển hình |
|---|---|---|
| INNER JOIN | Dòng khớp ở cả hai bảng | Đơn hàng kèm tên khách |
| LEFT JOIN | Toàn bộ bảng trái, bảng phải khớp được thì ghép | Doanh số từng khách, kể cả khách 0 đồng |
| RIGHT JOIN | Toàn bộ bảng phải | Như LEFT JOIN nhưng đổi chỗ bảng |
| FULL OUTER JOIN | Mọi dòng của cả hai bảng | Đối chiếu hai danh sách, tìm chỗ lệch |
Bẫy 1: đặt điều kiện bảng phải ở WHERE
Bạn muốn xem mọi khách và đơn của họ từ ngày 04/10. Câu lệnh tưởng đúng:
SELECT k.ten, d.ma_don
FROM khach_hang AS k
LEFT JOIN don_hang AS d ON k.ma_kh = d.ma_kh
WHERE d.ngay >= '2026-10-04';
Kết quả chỉ còn 2 dòng (chị Hà với D103, chị Ngọc với D104). Anh Quân và anh Đức Anh biến mất, vì với họ d.ngay là NULL, mà NULL không thoả điều kiện nào. LEFT JOIN đã bị biến thành INNER JOIN. Tài liệu SQL Server của Microsoft giải thích: điều kiện ở ON áp vào bảng trước khi nối, còn WHERE áp lên kết quả sau khi nối. Cách sửa: đưa điều kiện vào ON.
SELECT k.ten, d.ma_don
FROM khach_hang AS k
LEFT JOIN don_hang AS d
ON k.ma_kh = d.ma_kh AND d.ngay >= '2026-10-04';
Giờ cả 4 khách đều có mặt, anh Quân và anh Đức Anh có cột ma_don trống.
Bẫy 2: nhân dòng làm phồng doanh thu
Ghép đơn hàng với thanh toán rồi cộng tổng tiền:
SELECT SUM(d.tong_tien) AS doanh_thu
FROM don_hang AS d
JOIN thanh_toan AS t ON d.ma_don = t.ma_don;
Kết quả là 3950000, trong khi bốn đơn có thanh toán chỉ có tổng 2750000. Lý do: đơn D102 trả hai lần nên sau JOIN có hai dòng, số 1200000 bị cộng hai lần. Kiểm nhanh bằng cách đếm:
SELECT COUNT(*) AS so_dong, COUNT(DISTINCT d.ma_don) AS so_don
FROM don_hang AS d
JOIN thanh_toan AS t ON d.ma_don = t.ma_don;
Ra 5 dòng nhưng chỉ 4 đơn: có nhân dòng. Cách sửa là gộp bảng "nhiều" về mức một dòng mỗi đơn trước, rồi mới JOIN:
WITH da_tra AS (
SELECT ma_don, SUM(so_tien) AS tien_da_tra
FROM thanh_toan
GROUP BY ma_don
)
SELECT SUM(d.tong_tien) AS doanh_thu, SUM(p.tien_da_tra) AS da_thu
FROM don_hang AS d
JOIN da_tra AS p ON d.ma_don = p.ma_don;
Kết quả: doanh thu 2750000, đã thu 2750000, khớp nhau. Phần WITH ... AS gọi là CTE, một bảng tạm có tên dùng trong câu lệnh.
Quy trình kiểm trước khi gửi số
- Đếm số dòng của bảng chính trước khi JOIN.
- Đếm lại sau khi JOIN. Tăng lên là có nhân dòng, giảm đi là có dòng không khớp bị loại.
- So tổng tiền sau JOIN với tổng tiền tính thẳng trên bảng gốc.
- Xem riêng các dòng có cột khoá NULL, như đơn D105, để quyết định giữ hay bỏ.
Học tiếp
Muốn biết vì sao nên học SQL bằng câu hỏi kinh doanh thay vì học cú pháp rời rạc, đọc bài Học SQL cho phân tích dữ liệu từ câu hỏi thật. Khoá SQL cho phân tích dữ liệu có riêng phần nối nhiều bảng bằng JOIN mà không mất dòng, không nhân dòng, và kiểm số liệu bằng hai đường, trên cơ sở dữ liệu bán hàng SQLite có lỗi dữ liệu cố ý để luyện soát lỗi.
Câu hỏi thường gặp
JOIN và INNER JOIN có khác nhau không?
Không. Viết JOIN không kèm từ nào thì hệ quản trị hiểu là INNER JOIN. Nhiều người vẫn ghi rõ INNER để người đọc lại không phải đoán.
Khi nào dùng LEFT JOIN thay vì INNER JOIN?
Khi bạn cần giữ đủ danh sách đối tượng ở bảng chính, kể cả đối tượng không có dữ liệu ở bảng kia. Ví dụ báo cáo doanh số cho mọi nhân viên, kể cả người tháng này chưa bán được.
JOIN trong SQL có giống XLOOKUP trong Excel không?
Gần giống LEFT JOIN khi mỗi dòng chỉ khớp một giá trị. Khác ở chỗ XLOOKUP chỉ trả về một kết quả khớp (mặc định là kết quả đầu tiên), còn JOIN trả về mọi dòng khớp, nên mới có chuyện nhân dòng.
Vì sao JOIN xong số dòng tăng lên?
Vì cột dùng để nối không duy nhất ở một bên, như một đơn có nhiều lần thanh toán. Hãy gộp bảng đó về mức một dòng mỗi khoá trước khi JOIN, rồi đếm lại để kiểm.











